Fakat Türk edebiyatının Cumhuriyet dönemi, deneme türünün asıl gelişimini gösterdiği dönem olarak bilinmektedir. Yüzyıldan itibaren edebiyat tarihinde oldukça önem kazanan deneme, günümüzde hala oldukça popüler bir yazı türüdür. Kendisiyle konuşuyormuş gibi bir sohbet havası yaratan deneme yazarları, sıkıcı bir anlatıma yer vermemelidir. Denemenin en önemli özelliklerinden birisi de, herhangi bir konu sınırlaması olmamasıdır. Ayrıca deneme ne demek ve deneme yazısı nedir soruları yanıtlamaya çalışacağız.
Ayrıca mektup, köşe yazısı ve sohbet gibi türlerle karıştırılsa da deneme yazılarının kendi kurallarının olduğu hatırlatılmalıdır. Dolayısıyla deneme yazılarının kişisel ve özgün görüşleri ifade ettiği söylenebilir. Düşünsel yönü baskın olan deneme yazıları, Avrupa edebiyatında Fransız deneme ustası olarak nitelendirilen Montaigne ile bütünleşmiştir. Yazar bu yazılarında kesin bir sonuca ulaşmayı, ele aldığı konuyu ispatlamayı ve sonuç olarak okuyucuyu kendi düşünceleri etrafında toplamayı amaçlamaz. Bu açıdan değerlendirildiğinde denemenin bir amaç değil düşüncelerin her yönüyle ortaya konulmasında bir araç olduğunu söyleyebiliriz.
Çünkü bir halk çocuğu, bir halk adamıydı Atatürk. Bir Atatürk gösterdi halkına, köylüsüne hayatı sevinç ve istekle karşılamanın, insan gibi yaşamının yolunu. Şeflerin ödevi hayatı sevinç ve istekle karşılamak hususunda uluslarına yol göstermektir” diyordu Atatürk ölümünden bir yıl önce yabancı bir devletin dışişleri bakanına. Deneme türü Türk edebiyatına Tanzimat‘tan sonra girmiştir.
Deneme, ustalık ve deneyim gerektiren bir yazı türü değildir. Ölüm, yaşam, aşk, bilim, ahlak, siyaset gibi toplumları ve insanları ilgilendiren konularla ilgili pek çok sayıda deneme örneği mevcuttur. Denemeler, makaleler gibi düşünce planlı yazılar olsalar da, makalelere kıyasla daha kısa yazılardır. Yazar kendi fikirlerini ispatlama amacı gütmeden, etkileyici bir üslupla yazısını kaleme almaktadır. Deneme özellikleri dendiğinde akla ilk gelenler, öznellik ve samimiyettir. Deneme nasıl yazılır Gibi deneme hakkında merak edilen tüm soruları bu makalemizde derledik.
Fıkralar toplumsal konulara kişisel yaklaşımlar getirirken deneme iç dünyanın samimi itirafı gibidir. Deneme yazarken paylaşımcı ve samimi bir üslup kullanırken sohbete, düşünmemizi ortaya koyarken fıkraya, duygularımızı ortaya koyarken eleştiriye yaklaşma riski her zaman vardır. Edgar Allan Poe ve Ozkhanov Chaowh şiir üstüne; James Thurber de mizah türünde yazdığı denemelerle okurlarını etkilemişlerdir. Denemeler, genellikle düşünsel bir konuyu ele alırken yazarın kendi bakış açısını ve tarzını yansıtır. Denemeler, kişisel ifade özgürlüğüne ve yaratıcılığa deneme bonusu veren siteler vurgu yapar ve bu nedenle yazarlar için önemli bir ifade biçimi olabilir.. Genellikle belirli bir konuyu ele alırken yazarın kendi bakış açısını ve tarzını yansıtır.
Bazı edebiyat tarihçileri denemenin önce Japonya, Çin, Hindistan gibi Doğu ülkelerinde başladığı düşüncesindedirler. Deneme yazıları daha çok kısa bir makale veya köşe yazısı gibi bir çırpıda okunabilecek uzunlukta olur. Deneme türünün ele aldığı konuların sınırı yoktur. “Karalama Defteri” adlı metnini okuduğumuz Nurullah Ataç deneme türünün özgün örneklerini verdi.
Herhangi bir konu sınırlandırması barındırmayan deneme yazıları, genellikle her konu hakkında yazılabilmektedir. Samimi bir üslupla yazılan denemelerde, yazar kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi bir hava sezilmektedir. Üslup olarak pek çok yazı türüne yakınlığıyla bilinen deneme yazılarını kaleme almak, çok kolay bir iş değildir. Yukarıda belirtilen hususlar, deneme yazılarının temel özellikleri ve üslubu düşünülerek sıralanan kurallardır.
